Naar de cookie instellingen Naar de hoofdinhoud Naar de voettekst

Interview Bodil de la Parra

door: Brechje Krah

De Surinaamse Elisabeth ‘Betty’ Bergen komt eind jaren twintig naar Nederland om te werken als verpleegkundige. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog trouwt ze, maar na een half jaar is ze al weduwe. Niet lang daarna besluit Betty haar woning op het Harmoniehof te Amsterdam als schuilplaats aan te bieden. Ze heeft maar liefst acht Joodse onderduikers in haar huis, waaronder de dan driejarige Bertje. 

Ze beschouwt hem als haar eigen kind. In juni 1944 worden ze verraden en samen met haar Joodse onderduikers wordt Betty afgevoerd. Ze komt onder andere in kamp Ravensbrück terecht. Betty overleeft  de oorlog. In 1948 hertrouwt ze en biedt ze in dezelfde woning onderdak aan vele Surinaamse familieleden  en kennissen. Een ogenschijnlijk gezellige tijd breekt aan. Over de oorlog spreekt ze niet meer. Betty heeft zelf nooit kinderen gekregen. De door haar geliefde Bertje, die net als zij de oorlog overleefde, heeft ze nooit meer gezien.

"Ze was omringd door vrolijkheid, maar diep van binnen zeer getraumatiseerd."

Kun je iets vertellen over de aantrekkingskracht die het verhaal op je had?

Toen ik erachter kwam dat deze vrouw had bestaan was er eigenlijk niet zo heel veel over haar bekend. Een nicht van Betty had een boek over haar geschreven en er was een documentaire over haar gemaakt. Toen ik het een periode wat rustiger had besloot ik dat ik over Betty’s verhaal een voorstelling wilde maken. 

Betty Bergen was ongeveer even oud was als mijn grootouders, die in dezelfde tijd in Paramaribo zijn geboren. Door mijn eigen Surinaamse achtergrond en familiegeschiedenis weet ik veel over de periode waarin ze is opgegroeid. Toen ik voor mijn onderzoek ook met Betty’s familie ging praten kwam telkens opnieuw hetzelfde beeld van haar naar voren: ze was omringd door vrolijkheid, maar diep van binnen zeer getraumatiseerd.

Over de oorlog praatte ze niet, maar ze was heel gastvrij en wilde graag het goede doen. Ik had een puur documentair verhaal over haar kunnen vertellen, maar ik wilde graag een beetje in de huid van deze vrouw kruipen. Ik bedacht dat ik haar brieven aan Bertje kon laten schrijven. Deze gefictionaliseerde brieven zijn een belangrijke poging om haar binnenwereld aan het publiek te tonen.    

En hoe verliep je onderzoek?

Naast het lezen van het boek en het uitzoeken van de feiten met een historica ben ik met Betty’s familie gaan spreken. Ik ontmoette veel neven en nichten die vol verhalen zaten. Ik ben ook in het huis op het Harmoniehof geweest. Er bleek nota bene een bekende van mij te wonen en al sinds begin jaren 90, enkele jaren na het overlijden van Betty. Hij heeft de indeling van het huis intact gehouden, met de tussenwand waarachter de onderduikers destijds verborgen gingen. Dat was heel indrukwekkend om te zien. In dat hofje woont men eigenlijk heel dicht op elkaar, maar later is gebleken dat er in veel andere huizen op het Harmoniehof toch ook onderduikers hebben gezeten.  

Je hebt de volwassen Bertje, die nu als ‘David’ door het leven gaat, ook door de telefoon gesproken

Dat klopt, hij leeft nog steeds en woont in Israël. Tijdens het maken van de voorstelling werd ik benaderd door de broer van David/ Bertje, die na de oorlog geboren is. De ouders van Bertje hadden ondergedoken gezeten in Eindhoven en het jongere zusje Jetje zat ook bij Betty in onderduik, maar is op transport overleden. Via de jongere broer kwam ik in contact met Bertje, dat was heel bijzonder.

Hij is inmiddels oud en heeft in het verleden wel geprobeerd om iets van zijn herinneringen terug te vinden, maar hij kon zich niets meer voor de geest halen van zijn onderduikgeschiedenis en zijn tijd met Betty en leerde pas over haar bestaan na haar dood. Ergens was het ook gek om zo in zijn geschiedenis te wroeten, maar ik had de toestemming van hem en zijn broer om zijn naam en een deel van zijn geschiedenis in de voorstelling te gebruiken.

"Het gekke is dat er naar Betty als vrouw van kleur in de jaren ‘30 en ‘40 eigenlijk niet zo enorm veel aandacht ging, in vergelijking met de joden. "

Het verhaal van Betty’s leven is lang, onconventioneel en heeft veel plotwendingen. Waar wilde je de nadruk leggen?

Ik verdeelde de voorstelling in drie hoofdstukken, verdeeld over opeenvolgende periodes. De brieven zijn hier een onderdeel van. Ik vertel als mezelf, maar speel ook Betty. Er zijn heel veel feiten en anekdotes en daarvan moest ik ook een deel achterwege laten. Een bijzonder detail over haar tijd met de onderduikers is wel dat ze een Joods echtpaar in huis had waarvan de vrouw in verwachting raakte. Betty heeft toen schijnzwanger rondgelopen, om geen verdenking te wekken. Maar toch extra bonnen te kunnen krijgen. Het gekke is dat er naar Betty als vrouw van kleur in de jaren ‘30 en ‘40 eigenlijk niet zo enorm veel aandacht ging, in vergelijking met de joden. 

Welke dramaturgische keuzes maakte je nog meer?

Ik sta op het toneel met muzikant Marlon Penn. Het leek me heel mooi om via de muziek Betty’s Surinaamse ziel naar voren te brengen. Zij heeft daar immers de eerste twintig jaar van haar leven doorgebracht. Verder is het belangrijk dat de kracht in de eenvoud zichtbaar wordt op het toneel en wilde ik het verhaal zo goed mogelijk met mijn woorden oprichten. En: de verzetsheldin Betty lijkt nog niet echt bekend te zijn in Suriname. Het zou mijn droom zijn om het stuk daar nog eens te mogen opvoeren. 

 

Inzoomen

Agenda

Wachtlijst

Wenslijstje

Toegevoegd:

Naar wenslijstje

Inschrijven voor onze nieuwsbrief